Windows Bilgisayarının Düzenli Bakım Çizelgesi

Bir arkadaşımın dizüstü bilgisayarını açtığımda karşıma çıkan manzarayı hâlâ hatırlıyorum: 40 GB'lık geçici dosya klasörü, iki farklı antivirüs, başlangıçta çalışan on bir program ve iki yıldır güncellenmemiş bir grafik sürücüsü. Makine yavaş değildi; boğulmuş durumdaydı. O günden sonra kendi bilgisayarlarımda takvime dayalı bir düzen kurdum ve dürüst olmak gerekirse en büyük faydayı "arıza çıkınca müdahale etme" alışkanlığından kurtulmakta gördüm.

Aşağıda kendi kullandığım bilgisayar düzenli bakımı çizelgesini paylaşıyorum. Haftalık işler beş dakika, aylık işler yarım saat, yıllık işler ise bir çay molası kadar sürüyor. Uzun uzun program indirmenize de gerek yok; çoğu adım Windows'un kendi araçlarıyla hallediliyor.

Haftalık Rutin: Beş Dakikalık Temizlik

1. Windows Update kontrolü. Otomatik güncelleme açık olsa bile Ayarlar > Windows Update ekranına bakıyorum. Bazı sürücü ve isteğe bağlı güncellemeler orada bekliyor. Güncelleme sırasında takılma yaşarsanız yazılım güncellemesi sorunlarını anlattığımız rehber işinizi kolaylaştırır.
2. Yeniden başlatma. Kapatma tuşuna basmak Windows'ta gerçek bir yeniden başlatma anlamına gelmiyor; hızlı başlatma özelliği çekirdeği diske yazıp geri yüklüyor. Haftada bir kez "Yeniden Başlat" seçeneğini kullanmak bellek sızıntılarını ve takılan servisleri temizliyor.
3. İndirilenler ve Masaüstü boşaltma. Bende bu klasörler bir hafta içinde çöplüğe dönüşüyor. Kurulum dosyalarını siliyorum, saklamak istediklerimi konu bazlı klasörlere taşıyorum. Onlarca dosyayı düzenlemem gerektiğinde toplu isim değiştirme yöntemleri çok zaman kazandırıyor.
4. Tarayıcı bakımı. Açık kalan onlarca sekme hem RAM'i hem dikkatinizi tüketiyor. Haftada bir sekmeleri gruplayıp gereksizleri kapatıyorum; Chrome ve Firefox'ta sekme yönetimini optimize etme yazısındaki grup ve yer imi mantığı burada tam olarak işe yarıyor.
5. Hızlı virüs taraması. Windows Güvenliği üzerinden hızlı tarama yeterli. Tam tarama aylık listede.

Aylık Rutin: Ciddi Bakım

1. Disk Temizleme ve Depolama Duyarlılığı. Ayarlar > Sistem > Depolama ekranı hangi klasörün ne kadar yer kapladığını gösteriyor. Geçici dosyalar, teslim edilmiş güncelleme kalıntıları ve "Windows.old" klasörü genelde en büyük paylar. Depolama Duyarlılığı'nı açıp Geri Dönüşüm Kutusu'nu 30 günde bir boşaltacak şekilde ayarlamak iyi bir fikir.
2. Başlangıç programlarını gözden geçirme. Görev Yöneticisi > Başlangıç sekmesinde "Yüksek" etkili olan her şeyi sorguluyorum. Bulut depolama istemcileri, oyun platformları ve yazıcı yardımcıları bilgisayar açılışını dakikalara yayabiliyor. Devre dışı bırakmak programı silmiyor, sadece elle açmanızı gerektiriyor.
3. Programları kaldırma. Üç aydır dokunmadığım bir yazılım varsa gidiyor. Deneme sürümleri ve üretici tarafından önceden yüklenmiş araçlar ilk sıradaki adaylar.
4. Tam sistem taraması. Uykuya geçmeyeceğinden emin olduğum bir saatte başlatıp bırakıyorum.
5. Yedek doğrulaması. Yedek almak yetmiyor, açılıp açılmadığını kontrol etmek gerekiyor. Harici diskimden rastgele üç dosya seçip açıyorum. USB'den silinen dosyaları geri alma konusundaki kurtarma yöntemleri işe yarıyor ama iyi bir yedeğin yerini tutmuyor.
6. Sürücü ve üretici yazılımı kontrolü. Ekran kartı, ses ve ağ sürücülerini üreticinin kendi sitesinden kontrol ediyorum. Windows Update her zaman en yeni sürümü sunmuyor.
7. Şifre hijyeni. Parola yöneticimin güvenlik raporunu açıp tekrar kullanılan veya zayıf şifreleri değiştiriyorum. Güçlü şifre oluşturma ve yönetme kılavuzundaki yaklaşımı benimsedikten sonra bu adım on dakikaya indi.

Yıllık Rutin: Donanıma İnmek

1. Fiziksel temizlik. Bilgisayarı kapatıp fişten çekiyorum, kasa fanlarını ve soğutucu kanatçıklarını basınçlı hava ile temizliyorum. Fanı elle sabitleyerek üflemek önemli; serbest dönen fan yatağına zarar verebiliyor. Dizüstülerde havalandırma ızgaralarını temizlemek bile sıcaklıkları belirgin şekilde düşürüyor.
2. Sıcaklık ve disk sağlığı ölçümü. İşlemci sıcaklıklarını yük altında izliyorum, SSD'nin sağlık yüzdesine ve yazılan toplam veri miktarına bakıyorum. Düşen sağlık değeri, diskin bir sonraki yıl içinde değişmesi gerektiğinin sinyali.
3. Kurtarma ortamı hazırlama. Güncel bir Windows kurulum USB'si hazırlıyorum. Sistem açılmadığında bunun değerini anlıyorsunuz.
4. Ağ ekipmanı. Modem/router üretici yazılımını güncelliyor, yönetim şifresini değiştiriyorum. Kapsama sorunu varsa zayıf WiFi sinyalini güçlendirme tekniklerine bakmanın tam zamanı.
5. Arşiv ayıklama. Yıl içinde biriken fotoğraf ve belgeleri harici diske taşıyıp sistem diskini rahatlatıyorum.

Sık Yapılan Hatalar

• "Kayıt defteri temizleyici" kullanmak. Ölçülebilir bir hız kazancı sağlamıyor, buna karşılık çalışan programları bozma riski taşıyor. Ben yıllardır hiçbirini kullanmıyorum.
• SS